Cyber security full guide in Telugu | సైబర్ సెక్యూరిటీ మహా గ్రంథం: డిజిటల్ ప్రపంచంలో మీ రక్షణ కవచం

Cyber security full guide in Telugu | సైబర్ సెక్యూరిటీ మహా గ్రంథం: డిజిటల్ ప్రపంచంలో మీ రక్షణ కవచం

1. పరిచయం & డిజిటల్ విప్లవం
2. సైబర్ సెక్యూరిటీ అంటే ఏమిటి? మూలస్తంభాలు (CIA Triad)
3. సైబర్ సెక్యూరిటీ చరిత్ర మరియు పరిణామ క్రమం
4. సైబర్ నేరగాళ్ల రకాలు (Types of Hackers & Threat Actors)
5. టాప్ 25 సైబర్ దాడులు – అవి ఎలా జరుగుతాయి? (Deep Dive into Attacks)
6. మాల్‌వేర్ ప్రపంచం: వైరస్ల వెనుక దాగున్న రహస్యాలు
7. సోషల్ ఇంజనీరింగ్: మానవ మేధస్సును హ్యాక్ చేసే కళ
8. వెబ్‌సైట్ సెక్యూరిటీ: బ్లాగర్లు, డెవలపర్లు తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలు
9. మొబైల్ & స్మార్ట్‌ఫోన్ సెక్యూరిటీ: జేబులో ఉన్న గూఢచారి
10. వైఫై మరియు నెట్‌వర్క్ హ్యాకింగ్ నుండి ఎలా తప్పించుకోవాలి?
11. క్రిప్టోకరెన్సీ, బ్లాక్‌చైన్ మరియు సైబర్ క్రైమ్స్
12. డార్క్ వెబ్ (Dark Web) మరియు డీప్ వెబ్ (Deep Web) ల వెనుక అసలు నిజాలు
13. ప్రభుత్వాలు, ఇండస్ట్రియల్ సిస్టమ్స్ మరియు సైబర్ వార్‌ఫేర్ (Cyber Warfare)
14. సైబర్ సెక్యూరిటీ రంగంలో కెరీర్, జీతాలు మరియు రోడ్‌మ్యాప్
15. ముగింపు & భవిష్యత్తు సవాళ్లు (AI & Quantum Hacking)

1. పరిచయం & డిజిటల్ విప్లవం

మనం నివసిస్తున్న కాలం మానవ చరిత్రలోనే అత్యంత వేగవంతమైనది. కేవలం మూడు దశాబ్దాల క్రితం వరకు ఒక ఉత్తరం చేరడానికి వారాలు పట్టేది, ఒకరితో మాట్లాడాలంటే ల్యాండ్‌లైన్ ఫోన్ కోసం గంటలు వేచి చూడాల్సి వచ్చేది. కానీ ఈరోజు? కేవలం ఒక్క క్లిక్‌తో ప్రపంచంలో ఏ మూల ఉన్న వ్యక్తితోనైనా వీడియో కాల్ మాట్లాడుతున్నాం. కొన్ని సెకన్లలోనే వేల రూపాయల లావాదేవీలను పూర్తి చేస్తున్నాం.

స్మార్ట్‌ఫోన్లు, హై-స్పీడ్ ఇంటర్నెట్, ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI), క్లౌడ్ కంప్యూటింగ్.. ఇవన్నీ కలిసి మన జీవితాన్ని డిజిటల్ స్వర్గంగా మార్చేశాయి. అయితే, నాణేనికి ఒకవైపు వెలుగు ఉంటే, మరోవైపు చీకటి కూడా ఉంటుంది. టెక్నాలజీ ఎంత వేగంగా విస్తరించిందో, అంతే వేగంగా డిజిటల్ దొంగతనాలు, డేటా లీకులు, ఆన్‌లైన్ మోసాలు కూడా పెరిగిపోయాయి.

పూర్వం దొంగలు ఇళ్ల తాళాలు పగలగొట్టి నగలూ, డబ్బులు ఎత్తుకెళ్లేవారు. కానీ ఇప్పుడు, దొంగ మీ ఇంట్లోకి అడుగుపెట్టక్కర్లేదు. మీ కంటికి కనిపించడు, మీ ఊరిలో కూడా ఉండడు. ఎక్కడో ఏ రష్యాలోనో, చైనాలోనో లేదా నైజీరియాలోనో కూర్చుని, ఒక ల్యాప్‌టాప్ మరియు ఇంటర్నెట్ కనెక్షన్‌తో మీ బ్యాంక్ అకౌంట్ ఖాళీ చేయగలడు. మీ పర్సనల్ ఫోటోలను దొంగిలించి మిమ్మల్ని బ్లాక్‌మెయిల్ చేయగలడు. ఈ అదృశ్య డిజిటల్ శత్రువుల నుండి మనల్ని మనం కాపాడుకోవడానికి ఉన్న ఏకైక మార్గం—సైబర్ సెక్యూరిటీ (Cyber Security).

2.Cyber Security అంటే ఏమిటి? మూలస్తంభాలు (CIA Triad)

సైబర్ సెక్యూరిటీ అనేది కేవలం ఒక యాంటీవైరస్ సాఫ్ట్‌వేర్ ఇన్‌స్టాల్ చేయడం మాత్రమే కాదు. ఇది ఒక నిరంతర ప్రక్రియ. ఇంటర్నెట్‌కు కనెక్ట్ అయి ఉన్న కంప్యూటర్లు, మొబైల్స్, సర్వర్లు, నెట్‌వర్క్‌లు, సాఫ్ట్‌వేర్ ప్రోగ్రామ్‌లు మరియు అత్యంత విలువైన సమాచారాన్ని (Data) హ్యాకర్ల బారిన పడకుండా రక్షించే పద్ధతుల సముదాయాన్ని సైబర్ సెక్యూరిటీ అంటారు.

సైబర్ సెక్యూరిటీ ల్యాండ్‌స్కేప్ మొత్తం ఒక ప్రధాన సిద్ధాంతంపై నడుస్తుంది. దానినే ఐటీ పరిశ్రమలో CIA Triad అంటారు. ఏ సెక్యూరిటీ సిస్టమ్ అయినా ఈ మూడు నియమాలను ఖచ్చితంగా పాటించాలి:

      [ Confidentiality ]
             /   \
            /     \
           /       \
  [ Integrity ] --- [ Availability ]

ఎ. కాన్ఫిడెన్షియాలిటీ (Confidentiality – గోప్యత)

సమాచారం అనేది ఎవరికి చేరాలో వారికి మాత్రమే చేరాలి. అనధికార వ్యక్తులకు ఆ డేటా కనిపించకూడదు.

• ఉదాహరణ: మీ జీమెయిల్ (Gmail) లో ఉన్న వ్యక్తిగత ఈమెయిల్స్ కేవలం మీ పాస్‌వర్డ్ ఎంటర్ చేస్తేనే ఓపెన్ అవ్వాలి. వేరే ఏ థర్డ్-పార్టీ వ్యక్తి కూడా వాటిని చదవలేకపోవడమే గోప్యత. దీని కోసం ఎన్‌క్రిప్షన్ (Encryption) టెక్నాలజీని వాడుతుంటారు.

బి. ఇంటిగ్రిటీ (Integrity – సమగ్రత)

డేటా ఒక చోటు నుండి ఇంకో చోటుకు ప్రయాణించేటప్పుడు లేదా సర్వర్‌లో స్టోర్ అయి ఉన్నప్పుడు, మధ్యలో ఎవరూ దానిని మార్చకుండా (Modify) లేదా ట్యాంపర్ చేయకుండా ఉండాలి.

• ఉదాహరణ: మీరు ఆన్‌లైన్ బ్యాంకింగ్ ద్వారా మీ మిత్రుడికి ₹500 ట్రాన్స్‌ఫర్ చేశారు. ఆ డేటా బ్యాంక్ సర్వర్‌కు వెళ్లే లోపు మధ్యలో ఏ హ్యాకర్ అయినా దాన్ని మార్చి ₹50,000 గా మార్చేయకూడదు. డేటా ఎలా పంపబడిందో, అలాగే చేరడాన్ని సమగ్రత అంటారు.

సి. అవైలబిలిటీ (Availability – లభ్యత)

నిజమైన యూజర్‌కు తన డేటా లేదా సర్వీస్ ఎప్పుడు కావాలన్నా అప్పుడు అందుబాటులో ఉండాలి.

• ఉదాహరణ: మీరు అర్ధరాత్రి అత్యవసర పరిస్థితిలో హాస్పిటల్‌లో ఉండి గూగుల్ పే (Google Pay) ద్వారా మనీ పంపాలి అనుకున్నారు. ఆ సమయంలో హ్యాకర్లు గూగుల్ సర్వర్లపై దాడి చేసి వాటిని డౌన్ చేస్తే, మీకు సర్వీస్ అందదు. అలా జరగకుండా 24/7 సిస్టమ్స్ పనిచేసేలా చూడటమే లభ్యత.

3. సైబర్ సెక్యూరిటీ చరిత్ర మరియు परिణామ క్రమం

సైబర్ సెక్యూరిటీ అనేది రాత్రికి రాత్రి పుట్టుకొచ్చిన సమస్య కాదు. కంప్యూటర్లు నెట్‌వర్క్ ద్వారా ఒకదానికొకటి కనెక్ట్ అవ్వడం ప్రారంభించినప్పటి నుండే ఈ సమస్య మొదలైంది.

తొలి అడుగులు (1970ల కాలం)

ప్రపంచంలోనే మొదటి కంప్యూటర్ నెట్‌వర్క్ అయిన ARPANET లో 1970లో జాన్ థామస్ అనే ప్రోగ్రామర్ ఒక చిన్న కోడ్ రాశాడు. అది ఒక కంప్యూటర్ నుండి ఇంకో కంప్యూటర్‌కు ఆటోమేటిక్‌గా ప్రయాణిస్తూ స్క్రీన్ మీద “I’m the creeper, catch me if you can!” అని డిస్‌ప్లే చేసేది. ఇదే ప్రపంచంలోనే మొదటి కంప్యూటర్ వైరస్ (Creeper). దీనిని డిలీట్ చేయడానికి రే టామ్లిన్సన్ అనే శాస్త్రవేత్త ‘ది రీపర్’ (The Reaper) అనే ప్రోగ్రామ్ రాశాడు. ఇదే ప్రపంచంలోనే మొదటి యాంటీవైరస్.

వాణిజ్యీకరణ మరియు ఇంటర్నెట్ యుగం (1990లు)

ఇంటర్నెట్ ప్రజల చెంతకు చేరడంతో వైరస్‌లు ఈమెయిల్స్ ద్వారా వ్యాపించడం మొదలైంది. 1999 లో వచ్చిన Melissa Virus ప్రపంచవ్యాప్తంగా లక్షలాది కంప్యూటర్లను స్తంభింపజేసి, అప్పట్లోనే దాదాపు 80 మిలియన్ డాలర్ల నష్టాన్ని మిగిల్చింది. ఈ సమయంలోనే ఫైర్‌వాల్స్, కమర్షియల్ యాంటీవైరస్ కంపెనీలు (McAfee, Norton) పుట్టుకొచ్చాయి.

ఆధునిక యుగం (2010 నుండి ప్రస్తుతం వరకు)

ఇప్పుడు హ్యాకింగ్ అనేది కేవలం సరదా కోసం చేసే పని కాదు. ఇదొక మల్టీ-బిలియన్ డాలర్ల అండర్‌గ్రౌండ్ బిజినెస్. దేశాల మధ్య డిజిటల్ యుద్ధాలు (Cyber Warfare), క్రిప్టోకరెన్సీ దొంగతనాలు, రాన్సమ్‌వేర్ దాడులతో ఈరోజు సైబర్ సెక్యూరిటీ అనేది ఒక దేశ జాతీయ భద్రతకు సంబంధించిన అంశంగా మారింది.

4. సైబర్ నేరగాళ్ల రకాలు (Types of Hackers & Threat Actors)

హ్యాకర్ అనగానే మనకు సినిమాల్లో చూపించేలా ఒక చీకటి గదిలో హూడీ వేసుకుని వేగంగా కీబోర్డ్ టైప్ చేసే వ్యక్తులు గుర్తొస్తారు. కానీ హ్యాకర్లలో వారి ఉద్దేశ్యాలు (Motives) మరియు పద్ధతులను బట్టి అనేక రకాలు ఉన్నారు:

┌────────────────────────────────────────────────────────┐
│                      TYPES OF HACKERS                  │
├───────────────────┬────────────────────────────────────┤
│ White Hat         │ Ethical, legal, helps fix bugs     │
├───────────────────┼────────────────────────────────────┤
│ Black Hat         │ Malicious, illegal, steals data    │
├───────────────────┼────────────────────────────────────┤
│ Grey Hat          │ Operates without permission legally│
├───────────────────┼────────────────────────────────────┤
│ Script Kiddies    │ Amateurs using pre-made tools      │
├───────────────────┼────────────────────────────────────┤
│ State-Sponsored   │ Government backed cyber warfare   │
└───────────────────┴────────────────────────────────────┘

1. బ్లాక్ హాట్ హ్యాకర్స్ (Black Hat Hackers)

వీరిని ‘సైబర్ దొంగలు’ అనవచ్చు. వీరి ఏకైక లక్ష్యం ఇతరుల భద్రతను దెబ్బతీయడం, డేటాను దొంగిలించడం, సిస్టమ్స్ నాశనం చేయడం మరియు అక్రమంగా డబ్బు సంపాదించడం. వీరు చేసే పనులన్నీ చట్టవిరుద్ధం.

2. వైట్ హాట్ హ్యాకర్స్ (White Hat / Ethical Hackers)

వీరు చట్టబద్ధంగా పనిచేసే సెక్యూరిటీ ఎక్స్‌పర్ట్స్. కంపెనీలు లేదా ప్రభుత్వాల అనుమతితో వారి సిస్టమ్స్‌ను హ్యాక్ చేయడానికి ప్రయత్నిస్తారు. లోపాలు ఎక్కడున్నాయో కనిపెట్టి, వాటిని సరిచేయడానికి సహాయపడతారు.

3. గ్రే హాట్ హ్యాకర్స్ (Grey Hat Hackers)

వీరు మధ్యస్థంగా ఉంటారు. వీరి ఉద్దేశ్యం చెడ్డది కాకపోయినా, పద్ధతి మాత్రం తప్పు. ఎవరి అనుమతి తీసుకోకుండానే ఒక వెబ్‌సైట్‌ను హ్యాక్ చేస్తారు. ఆ తర్వాత ఆ ఓనర్‌కు మెసేజ్ చేసి—”మీ సైట్‌లో ఈ లోపం ఉంది, నేను ఫిక్స్ చేయాలంటే నాకు ఇంత మనీ ఇవ్వండి” అని డిమాండ్ చేస్తారు.

4. స్క్రిప్ట్ కిడ్డీస్ (Script Kiddies)

వీరికి సొంతంగా కోడింగ్ లేదా హ్యాకింగ్ నాలెడ్జ్ ఉండదు. ఇంటర్నెట్‌లో, గిట్‌హబ్ (GitHub) లో దొరికే రెడీమేడ్ హ్యాకింగ్ టూల్స్‌ను డౌన్లోడ్ చేసుకుని, యూట్యూబ్ వీడియోలు చూసి చిన్న చిన్న వెబ్‌సైట్లపై దాడులు చేస్తూ తాము పెద్ద హ్యాకర్లమని ఫీల్ అవుతుంటారు.

5. స్టేట్-స్పాన్సర్డ్ హ్యాకర్స్ (State-Sponsored Hackers)

వీరు అత్యంత ప్రమాదకరమైన గ్రూప్. ఒక దేశ ప్రభుత్వం వీరికి ఫండింగ్ ఇస్తుంది. శత్రు దేశాల మిలిటరీ రహస్యాలు, పవర్ గ్రిడ్స్, బ్యాంకింగ్ సిస్టమ్స్‌ను హ్యాక్ చేయడానికి వీరు రాత్రింబవళ్లు పనిచేస్తుంటారు. చైనాకు చెందిన APT41, రష్యాకు చెందిన Cozy Bear ఇలాంటి గ్రూపులకు ఉదాహరణలు.

5. టాప్ 25 సైబర్ దాడులు – అవి ఎలా జరుగుతాయి? (Deep Dive into Attacks)

హ్యాకర్లు నెట్‌వర్క్‌లను మరియు డిజిటల్ డివైజ్‌లను లీక్ చేయడానికి వాడే 25 రకాల దాడుల విశ్లేషణ ఇక్కడ ఉంది:

1. Spear Phishing (టార్గెటెడ్ ఫిషింగ్)

సాధారణ ఫిషింగ్ అందరికీ పంపితే, స్పియర్ ఫిషింగ్ మాత్రం ఒక నిర్దిష్ట వ్యక్తిని టార్గెట్ చేసి పంపుతారు. ఉదాహరణకు, ఒక కంపెనీ హెచ్ఆర్ (HR) కి ఆమె పేరు, ఆమె కాలేజ్ వివరాలు ప్రస్తావిస్తూ ఒక నకిలీ రెజ్యూమ్ ఈమెయిల్ పంపుతారు. అది నిజమేనని నమ్మి ఓపెన్ చేయగానే సిస్టమ్ హ్యాక్ అవుతుంది.

2. Whaling Attack (వేలింగ్ అటాక్)

కంపెనీలలోని అత్యున్నత అధికారులు అంటే సీఈఓ (CEO), సీఎఫ్ఓ (CFO) లనే టార్గెట్ చేస్తూ చేసే భారీ ఫిషింగ్ దాడి ఇది. దీని ద్వారా కంపెనీల కోట్ల రూపాయల ఫండ్స్ ట్రాన్స్‌ఫర్ చేయించుకుంటారు.

3. SQL Injection (SQLi)

వెబ్‌సైట్ డేటాబేస్‌ను టార్గెట్ చేసే దాడి ఇది. వెబ్‌సైట్ లాగిన్ ఫామ్‌లో యూజర్ నేమ్‌కు బదులుగా కొన్ని డేటాబేస్ కోడ్స్ (ఉదాహరణకు: ' OR '1'='1) ఎంటర్ చేయడం ద్వారా పాస్‌వర్డ్ లేకుండానే అడ్మిన్ అకౌంట్‌లోకి లాగిన్ అయిపోతారు.

4. Cross-Site Scripting (XSS)

హ్యాకర్ ఒక నమ్మకమైన వెబ్‌సైట్‌లోకి హానికరమైన జావాస్క్రిప్ట్ (JavaScript) కోడ్‌ను ఇంజెక్ట్ చేస్తాడు. ఆ వెబ్‌సైట్‌ను విజిట్ చేసే సాధారణ యూజర్ల బ్రౌజర్ కుకీలు, సెషన్ ఐడీలను ఈ కోడ్ దొంగిలిస్తుంది.

5. DDoS (Distributed Denial of Service)

లక్షలాది హ్యాక్ చేయబడిన కంప్యూటర్లు (Botnets) ద్వారా ఒకేసారి ఒక వెబ్‌సైట్ లేదా సర్వర్‌పైకి విపరీతమైన నకిలీ ట్రాఫిక్‌ను పంపుతారు. సర్వర్ ఆ లోడ్‌ను తట్టుకోలేక క్రాష్ అయిపోతుంది.

6. Man-in-the-Middle (MitM)

మీకు మరియు మీరు ఓపెన్ చేసిన వెబ్‌సైట్‌కు మధ్యలో హ్యాకర్ కూర్చుని డేటాను దొంగిలిస్తాడు. ముఖ్యంగా పబ్లిక్ వైఫై వాడినప్పుడు హ్యాకర్లు మీ ట్రాఫిక్‌ను రీడైరెక్ట్ చేసి మీ చాట్స్, పాస్‌వర్డ్‌లు చూస్తుంటారు.

7. Brute Force Attack

ఒక అకౌంట్ హ్యాక్ చేయడానికి సాధ్యమయ్యే అన్ని రకాల పాస్‌వర్డ్ కాంబినేషన్లను వరుసగా ఆటోమేటెడ్ సాఫ్ట్‌వేర్ ద్వారా ట్రై చేయడం. చిన్న పాస్‌వర్డ్‌లు ఉంటే ఈ అటాక్ ద్వారా కొన్ని సెకన్లలో బ్రేక్ అవుతాయి.

8. Dictionary Attack

ప్రపంచవ్యాప్తంగా జనాలు ఎక్కువగా వాడే పదాలు, పేర్లు కలిగిన ఒక పెద్ద లిస్ట్ (Dictionary ఫైల్) ను సాఫ్ట్‌వేర్‌కు కనెక్ట్ చేసి, అకౌంట్ పాస్‌వర్డ్‌తో మ్యాచ్ చేసి హ్యాక్ చేయడం.

9. Credential Stuffing

గతంలో ఏదో ఒక చిన్న వెబ్‌సైట్ హ్యాక్ అయినప్పుడు లీక్ అయిన యూజర్ నేమ్, పాస్‌వర్డ్‌లను తీసుకుని.. అవే వివరాలతో ఫేస్‌బుక్, జీమెయిల్, అమెజాన్ లలో లాగిన్ అవ్వడానికి ట్రై చేయడం. చాలామంది అన్నింటికీ ఒకే పాస్‌వర్డ్ పెడతారు కాబట్టి ఈ అటాక్ ఈజీగా సక్సెస్ అవుతుంది.

10. Zero-Day Exploit

ఒక సాఫ్ట్‌వేర్‌లో ఉన్న లోపం (Bug) ఆ సాఫ్ట్‌వేర్ తయారు చేసిన కంపెనీకి కూడా తెలియకముందే, హ్యాకర్లు దాన్ని కనిపెట్టి దాడి చేయడం. దీనికి ఎలాంటి సెక్యూరిటీ ప్యాచ్ ఉండదు కాబట్టి దీన్ని ఆపడం చాలా కష్టం.

11. DNS Spoofing / Cache Poisoning

ఇంటర్నెట్ అడ్రస్ బుక్ లాంటి DNS సర్వర్‌ను హ్యాక్ చేసి మార్చడం. మీరు google.com అని టైప్ చేస్తే, అది మిమ్మల్ని చూడటానికి గూగుల్ లాగే ఉండే ఒక నకిలీ సైట్‌కి తీసుకెళ్తుంది.

12. Drive-By Download

మీరు ఒక హ్యాక్ చేయబడిన నకిలీ వెబ్‌సైట్‌ను ఓపెన్ చేసి ఊరికే అలా స్క్రోల్ చేస్తుంటే చాలు.. ఎలాంటి బటన్ క్లిక్ చేయకపోయినా బ్యాక్‌గ్రౌండ్‌లో ఒక వైరస్ ఫైల్ మీ ఫోన్ లేదా కంప్యూటర్‌లోకి డౌన్లోడ్ అయిపోతుంది.

13. Ransomware crypto-attack

సిస్టమ్‌లోని ఫైల్స్‌ను బలమైన ఎన్‌క్రిప్షన్ ఆల్గారిథమ్స్ ($AES-256$ లేదా $RSA-4096$) ఉపయోగించి లాక్ చేసి, డిక్రిప్షన్ కీ కోసం డబ్బులు వసూలు చేయడం.

14. Spyware App Injection

ఫోన్లలోని మైక్రోఫోన్, కెమెరా పర్మిషన్లు తీసుకుని యూజర్ తెలియకుండానే 24 గంటలు అతని మాటలను, లొకేషన్‌ను రికార్డ్ చేసి హ్యాకర్ సర్వర్‌కు పంపడం.

15. Keylogging

బాధిత కంప్యూటర్‌లో ‘కీలాగర్’ అనే సాఫ్ట్‌వేర్ ఇన్‌స్టాల్ చేస్తారు. ఆ తర్వాత ఆ కీబోర్డ్ మీద యూజర్ టైప్ చేసే ప్రతి అక్షరం (బ్యాంక్ అకౌంట్ నంబర్, సీవీవీ, మెసేజ్‌లు) ఒక టెక్స్ట్ ఫైల్‌గా మారి హ్యాకర్‌కు వెళ్తుంది.

16. Session Hijacking / Cookie Stealing

మీరు ఒకసారి వెబ్‌సైట్ లాగిన్ అయ్యాక బ్రౌజర్‌లో సేవ్ అయ్యే ‘Session Cookie’ ని హ్యాకర్లు దొంగిలిస్తారు. దీనివల్ల వాళ్లకు మీ పాస్‌వర్డ్, ఓటీపీ అవసరం లేదు.. నేరుగా మీ అకౌంట్ లోపలికి లాగిన్ అయిపోవచ్చు.

17. Inside Threat (అంతర్గత ముప్పు)

కంపెనీలోనే పని చేస్తూ, యాజమాన్యంపై కోపంతోనో లేదా డబ్బు ఆశకో కంపెనీ సీక్రెట్స్, డేటాను బయటి హ్యాకర్లకు అమ్మేసే ఉద్యోగుల వల్ల జరిగే ప్రమాదం.

18. SIM Swapping

నకిలీ ఐడీ కార్డులు సృష్టించి మీ పేరు మీద ఉన్న సిమ్‌కార్డును బ్లాక్ చేయించి, అదే నంబర్‌తో కొత్త సిమ్ కార్డును హ్యాకర్లు పొందుతారు. దీనివల్ల మీ బ్యాంక్ ఓటీపీలన్నీ నేరుగా హ్యాకర్ ఫోన్‌కే వస్తాయి.

19. Watering Hole Attack

ఒక నిర్దిష్ట గ్రూప్ పీపుల్ ఎక్కువగా విజిట్ చేసే లోకల్ వెబ్‌సైట్‌ను (ఉదాహరణకు: ఒక ఆఫీస్ దగ్గర్లోని ఫుడ్ ఆర్డరింగ్ వెబ్‌సైట్) హ్యాక్ చేసి, అందులో వైరస్ పెట్టడం. ఆ ఆఫీస్ స్టాఫ్ ఆ సైట్ ఓపెన్ చేయగానే వాళ్ళ ల్యాప్‌టాప్స్ హ్యాక్ అవుతాయి.

20. Cryptojacking

మీ కంప్యూటర్ లేదా ఫోన్‌లోకి ఒక స్క్రిప్ట్ పంపి, మీ ప్రొసెసర్ మరియు ర్యామ్ (RAM) పవర్‌ను వాడుకుంటూ బ్యాక్‌గ్రౌండ్‌లో బిట్‌కాయిన్ లాంటి క్రిప్టోకరెన్సీలను మైనింగ్ చేయడం. దీనివల్ల మీ డివైజ్ విపరీతంగా వేడెక్కిపోతుంది, స్లో అవుతుంది.

21. IoT Device Hacking

ఇంట్లో ఉండే స్మార్ట్ టీవీలు, స్మార్ట్ బల్బులు, సీసీటీవీ కెమెరాలకు సెక్యూరిటీ తక్కువగా ఉంటుంది. వాటి డిఫాల్ట్ పాస్‌వర్డ్స్ మార్చకపోతే హ్యాకర్లు వాటిని హ్యాక్ చేసి మీ ఇంట్లోకి నిఘా వేస్తారు.

22. Typosquatting / URL Hijacking

జనాలు టైప్ చేసేటప్పుడు చేసే స్పెల్లింగ్ తప్పులను వాడుకోవడం. ఉదాహరణకు facebook.com కి బదులుగా faacebook.com లేదా faceboook.com అనే డొమైన్లు కొని, అక్కడ నకిలీ లాగిన్ పేజీలు పెట్టడం.

23. Evil Twin Attack

హ్యాకర్లు పబ్లిక్ ప్లేస్‌లలో ఉచిత వైఫై అంటూ ఒక నకిలీ వైఫై నెట్‌వర్క్ (ఉదాహరణకు: Free_Railway_WiFi) క్రియేట్ చేస్తారు. జనాలు దానికి కనెక్ట్ అవ్వగానే వాళ్ల డేటా మొత్తం హ్యాకర్ స్క్రీన్ మీద కనిపిస్తుంది.

24. Birthday Attack

క్రిప్టోగ్రాఫిక్ హాష్ ఫంక్షన్లలో ఉండే మ్యాథమెటికల్ లోపాలను వాడుకుని, రెండు వేర్వేరు ఫైల్స్‌కి ఒకే రకమైన హాష్ వాల్యూ వచ్చేలా చేసి సెక్యూరిటీ సిస్టమ్‌ను మోసం చేయడం.

25. Scareware

మీ స్క్రీన్ మీద అకస్మాత్తుగా ఒక పాపప్ వస్తుంది—”మీ ఫోన్‌లో 15 వైరస్‌లు ఉన్నాయి, వెంటనే ఈ యాంటీవైరస్ డౌన్లోడ్ చేయండి”. భయపడి మీరు దాన్ని క్లిక్ చేస్తే వైరస్ క్లీన్ అవ్వకపోగా, రియల్ వైరస్ మీ ఫోన్ లోకి ఇన్‌స్టాల్ అవుతుంది.

6. మాల్‌വേర్ ప్రపంచం: వైరస్ల వెనుక దాగున్న రహస్యాలు

‘మాల్‌వేర్’ (Malware) అనేది సాఫ్ట్‌వేర్ ప్రపంచంలోని ఒక పెద్ద మహమ్మారి. ఇది కంప్యూటర్‌ను నాశనం చేయడానికి లేదా సమాచారాన్ని దొంగిలించడానికి ఉద్దేశపూర్వకంగా రాసిన కోడ్. దీనిని ప్రధానంగా క్రింది విధంగా వర్గీకరించవచ్చు:

                      ┌───────────────┐
                      │    MALWARE    │
                      └───────┬───────┘
       ┌──────────────┬───────┴───────┬──────────────┐
┌──────┴──────┐┌──────┴──────┐┌──────┴──────┐┌──────┴──────┐
│    Virus    ││    Worm     ││   Trojan    ││ Ransomware  │
└─────────────┘└─────────────┘└─────────────┘└─────────────┘

ఎ. వైరస్ (Virus)

ఇది మనుషులకు వచ్చే వైరస్ లాంటిదే. ఒక హోస్ట్ ఫైల్ (Host File) సహాయం లేకుండా ఇది మనుగడ సాగించలేదు. మీరు ఒక హ్యాక్ చేయబడిన పెన్‌డ్రైవ్ నుండి ఒక పాటనో లేదా ఒక ఫోటోనో మీ సిస్టమ్‌లో కాపీ చేసి ఓపెన్ చేసినప్పుడు ఆ వైరస్ ఆక్టివేట్ అవుతుంది.

బి. వర్మ్స్ (Worms)

వైరస్ కంటే ఇది ప్రమాదకరమైనది. దీనికి మానవ సహాయం అవసరం లేదు. ఇది నెట్‌వర్క్ ద్వారా ఒక కంప్యూటర్ నుండి ఇంకో కంప్యూటర్‌కు తనంతట తానే డూప్లికేట్ కాపీలు సృష్టించుకుంటూ పాకిపోతుంది. మీ ఆఫీస్ నెట్‌వర్క్‌లో ఒక్క కంప్యూటర్‌కు వర్మ్ సోకినా, కొన్ని నిమిషాల్లో ఆఫీస్ లోని అన్ని కంప్యూటర్లకూ అది వ్యాపిస్తుంది.

సి. ట్రోజన్స్ (Trojans)

పూర్వం గ్రీస్ దేశస్తులు ట్రాయ్ (Troy) అనే కోటను జయించడానికి ఒక పెద్ద చెక్క గుర్రాన్ని తయారు చేసి, అందులో సైనికులను దాచి, దాన్ని బహుమతిగా కోట లోపలికి పంపారు. రాత్రి అవ్వగానే అందులోని సైనికులు బయటకు వచ్చి కోట తలుపులు తెరిచారు. ట్రోజన్ హార్స్ మాల్‌വേర్ కూడా ఇంతే. చూడటానికి ఒక మంచి గేమింగ్ యాప్ లాగానో, కాలిక్యులేటర్ లాగానో కనిపిస్తుంది. కానీ ఇన్‌స్టాల్ చేసాక మీ కంప్యూటర్ లోపల ఒక బ్యాక్‌డోర్ (Backdoor) క్రియేట్ చేసి హ్యాకర్‌కు కంట్రోల్ ఇస్తుంది.

7. సోషల్ ఇంజనీరింగ్: మానవ మేధస్సును హ్యాక్ చేసే కళ

ప్రపంచంలోనే అత్యుత్తమ ఫైర్‌వాల్ అయినా, కోట్లాది రూపాయల సెక్యూరిటీ సాఫ్ట్‌వేర్ అయినా సరే.. ఒకే ఒక్క మనిషి చేసే చిన్న తప్పు వల్ల ముక్కలైపోతుంది. హ్యాకర్లు సాఫ్ట్‌వేర్ల కంటే మనుషుల ఎమోషన్లను టార్గెట్ చేస్తారు. దీనినే సోషల్ ఇంజనీరింగ్ అంటారు.

సైకాలజీ ఆఫ్ సోషల్ ఇంజనీరింగ్ (మనుషులను ఎలా లొంగతీసుకుంటారు?):

1. అథారిటీ (Authority): నేను ఇన్కమ్ టాక్స్ ఆఫీసర్ లేదా ముంబై పోలీస్ కమీషనర్ మాట్లాడుతున్నాను అనగానే సాధారణ ప్రజలు భయపడి అడిగిన వివరాలన్నీ చెప్పేస్తారు.
2. అర్జెన్సీ (Urgency): “మీ ఏటీఎం కార్డు మరో 10 నిమిషాల్లో బ్లాక్ అయిపోతుంది, వెంటనే ఓటీపీ చెప్పండి” అని టైమ్ లేదనే కంగారు సృష్టిస్తారు. మనిషి కంగారులో ఉన్నప్పుడు ఆలోచించే శక్తిని కోల్పోతాడు.
3. స్కార్సిటీ / గ్రీడ్ (Greed): “చివరి 5 నిమిషాలు మాత్రమే ఆఫర్ ఉంది, ఈ ₹1,00,000 ఫోన్ కేవలం ₹999 కే పొందండి” అనగానే అత్యాశతో లింకులు క్లిక్ చేస్తారు.

8. వెబ్‌సైట్ సెక్యూరిటీ: బ్లాగర్లు, డెవలపర్లు తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలు

వెబ్‌సైట్ మేనేజ్ చేస్తున్నప్పుడు సెక్యూరిటీ అనేది టాప్ ప్రయారిటీగా ఉండాలి. మీ సైట్ హ్యాక్ అయితే మీ బ్రాండ్ వాల్యూ పోవడమే కాకుండా గూగుల్ మీ సైట్‌ను బ్లాక్‌లిస్ట్ చేస్తుంది.

వెబ్‌సైట్‌ను ప్రొటెక్ట్ చేయడానికి 10 స్టెప్స్ గైడ్:

1. బలమైన అడ్మిన్ పాస్‌వర్డ్ మరియు యూజర్ నేమ్: ఎప్పుడూ అడ్మిన్ ప్యానెల్ యూజర్ నేమ్ admin అని ఉంచకండి. పాస్‌వర్డ్ కఠినంగా ఉండేలా చూసుకోండి.
2. Move the Login URL: వర్డ్‌ప్రెస్ లో డిఫాల్ట్‌గా ఉండే wp-admin లేదా wp-login.php యుఆర్ఎల్‌ను మార్చడానికి WPS Hide Login లాంటి ప్లగ్ఇన్స్ వాడండి.
3. Limit Login Attempts: ఎవరైనా వరుసగా 3 సార్లు తప్పుడు పాస్‌వర్డ్ కొడితే వాళ్ల ఐపీ (IP) ని బ్లాక్ చేసేలా సెట్టింగ్స్ చేసుకోండి.
4. Use Rank Math & Security Plugins: Rank Math SEO ప్లగ్ఇన్ వాడటంతో పాటు Wordfence లేదా Sucuri లాంటి సెక్యూరిటీ ఫైర్‌వాల్ ప్లగ్ఇన్స్ ఇన్‌స్టాల్ చేయండి.
5. SFTP మాత్రమే వాడండి: ఫైల్స్ ట్రాన్స్‌ఫర్ చేయడానికి పాత FTP కి బదులుగా సెక్యూర్డ్ SFTP ని వాడండి.
6. డేటాబేస్ ప్రిఫిక్స్ మార్చండి: వర్డ్‌ప్రెస్ డేటాబేస్ డిఫాల్ట్ ప్రిఫిక్స్ wp_ ని మార్చి ఏదైనా వింత పేరు (ఉదాహరణకు: uq_739_) పెట్టండి.
7. Disable File Editing: వర్డ్‌ప్రెస్ డ్యాష్‌బోర్డ్ నుండి థీమ్ లేదా ప్లగ్ఇన్ ఫైల్స్ ఎడిట్ చేసే ఆప్షన్‌ను wp-config.php లో define('DISALLOW_FILE_EDIT', true); కోడ్ పెట్టడం ద్వారా ఆఫ్ చేయండి.
8. నల్డ్ థీమ్స్ (Nulled Themes) వాడొద్దు: ఇంటర్నెట్‌లో దొరికే ఉచిత లేదా క్రాక్డ్ ప్రీమియం థీమ్స్, ప్లగ్ఇన్స్ లో బ్యాక్‌డోర్ మాల్‌వేర్ కోడ్స్ దాగి ఉంటాయి. వాటిని అస్సలు వాడకండి.
9. Regular Backups: మీ సైట్ బ్యాకప్‌ను ప్రతిరోజూ ఆటోమేటిక్‌గా గూగుల్ డ్రైవ్ లేదా డ్రాప్‌బాక్స్‌లో సేవ్ అయ్యేలా సెట్ చేయండి.
10. Cloudflare CDN వాడండి: క్లౌడ్‌ఫ్లేర్ వాడటం వల్ల మీ ఒరిజినల్ సర్వర్ ఐపీ హ్యాకర్లకు తెలియదు, పైగా ఇది DDoS దాడుల నుండి సైట్‌ను కాపాడుతుంది.

9. స్మార్ట్‌ఫోన్ సెక్యూరిటీ: జేబులో ఉన్న గూఢచారి

ఈ రోజుల్లో మన ల్యాప్‌టాప్స్ కంటే మన ఆండ్రాయిడ్ లేదా ఐఫోన్లలోనే ఎక్కువ పర్సనల్ డేటా ఉంటోంది. ఫోన్ హ్యాక్ అవ్వకుండా ఉండటానికి బేసిక్ రూల్స్:

┌────────────────────────────────────────────────────────┐
│               SMARTPHONE SECURITY CHECKLIST            │
├───────────────────────┬────────────────────────────────┤
│ Source of Apps        │ Only Google Play / App Store   │
├───────────────────────┼────────────────────────────────┤
│ Unknown Sources       │ Keep "Turned Off" always       │
├───────────────────────┼────────────────────────────────┤
│ App Permissions       │ Review carefully (Mic/Camera)  │
├───────────────────────┼────────────────────────────────┤
│ OS Updates            │ Install monthly patches        │
└───────────────────────┴────────────────────────────────┘

• రూటింగ్ / జైల్‌బ్రేకింగ్ చేయవద్దు: ఆండ్రాయిడ్ ఫోన్‌ను రూట్ చేయడం లేదా ఐఫోన్‌ను జైల్‌బ్రేక్ చేయడం వల్ల ఫోన్ లోని ఇన్‌బిల్ట్ సెక్యూరిటీ లేయర్స్ పూర్తిగా నాశనం అయిపోతాయి.
• యాప్ పర్మిషన్స్ చెక్ చేయండి: ఒక నార్మల్ ఫ్లాష్‌లైట్ (Torch) యాప్‌కి మీ కాంటాక్ట్స్, గ్యాలరీ, మైక్రోఫోన్ పర్మిషన్లు ఎందుకు? ఏ యాప్‌కి ఏ పర్మిషన్ అవసరమో అది మాత్రమే ఇవ్వండి.
• బయోమెట్రిక్స్ అప్‌డేట్: ఎప్పుడూ కేవలం 4 అంకెల పిన్ నంబర్ నమ్ముకోకుండా ఫింగర్ ప్రింట్ లేదా ఫేస్ లాక్ సెట్ చేసుకోండి.

10. వైఫై మరియు నెట్‌వర్క్ హ్యాకింగ్ నుండి ఎలా తప్పించుకోవాలి?

మనం బస్టాండ్లు, రైల్వే స్టేషన్లు లేదా హోటళ్లకు వెళ్లినప్పుడు ఉచితంగా వచ్చే పబ్లిక్ వైఫై (Public WiFi) ని ఎగబడి కనెక్ట్ చేసుకుంటాం. కానీ ఇది అత్యంత ప్రమాదకరం.

పబ్లిక్ వైఫై ప్రమాదాలు:

హ్యాకర్ కూడా అదే వైఫై నెట్‌వర్క్‌కి కనెక్ట్ అయి ఉంటే, అతను Wireshark లాంటి నెట్‌వర్క్ స్నిఫింగ్ టూల్స్ వాడి మీరు బ్రౌజ్ చేస్తున్న ప్రతి విషయాన్ని చూడగలడు. దీనిని అడ్డుకోవడానికి:

• పబ్లిక్ వైఫై వాడుతున్నప్పుడు ఎప్పుడూ బ్యాంకింగ్ యాప్స్ ఓపెన్ చేయకూడదు, ఎలాంటి పాస్‌వర్డ్‌లు టైప్ చేయకూడదు.
• ఖచ్చితంగా ఒక మంచి VPN (Virtual Private Network) వాడాలి. వీపీఎన్ మీ ఫోన్ డేటాను ఎన్‌క్రిప్ట్ చేసి ఒక సురక్షితమైన టన్నెల్ ద్వారా పంపుతుంది, దీనివల్ల హ్యాకర్ మీ డేటాను చూడలేడు.

11. క్రిప్టోకరెన్సీ, బ్లాక్‌చైన్ మరియు సైబర్ క్రైమ్స్

బ్లాక్‌చైన్ టెక్నాలజీ అత్యంత సురక్షితమైనదే అయినప్పటికీ, దాని చుట్టూ జరిగే స్కామ్‌లు చాలా ఎక్కువ. క్రిప్టోకరెన్సీ లావాదేవీలు ట్రాక్ చేయడం కష్టం కాబట్టి హ్యాకర్లు వీటిని ఎక్కువగా వాడుకుంటారు.

• Phishing Wallets: మీ మెటామాస్క్ లేదా క్రిప్టో వాలెట్ యొక్క ‘Seed Phrase’ (12 పదాల సీక్రెట్ కీ) ను దొంగిలించడానికి నకిలీ వాలెట్ సైట్లు క్రియేట్ చేస్తారు. మీ సీడ్ ఫ్రేజ్ ఎవరికీ చెప్పకండి.
• Rug Pulls: కొత్తగా ఏదో ఒక క్రిప్టో కాయిన్ లాంచ్ చేసి, విపరీతంగా ప్రమోట్ చేసి జనాలు కోట్ల రూపాయలు ఇన్వెస్ట్ చేసాక, రాత్రికి రాత్రే ఆ కాయిన్ డెవలపర్లు మనీతో పారిపోవడం.

12. డార్క్ వెబ్ (Dark Web) మరియు డీప్ వెబ్ (Deep Web) ల వెనుక అసలు నిజాలు

మనం రోజువారీగా వాడే గూగుల్, ఫేస్‌బుక్, అమెజాన్ లాంటి వెబ్‌సైట్లు మొత్తం ఇంటర్నెట్ ప్రపంచంలో కేవలం 4% మాత్రమే! దీనిని సర్ఫేస్ వెబ్ (Surface Web) అంటారు. మిగతా 96% ఇంటర్నెట్ మనకు నార్మల్ బ్రౌజర్లలో కనిపించదు.

      /\         Surface Web (4%) -> Google, Wikipedia
     /  \
    /────\
   /      \      Deep Web (90%) -> Medical Records, Bank Data
  /        \
 /──────────\
/            \   Dark Web (6%) -> Illegal Markets, Hacking Forums

• డీప్ వెబ్ (Deep Web): గూగుల్ సెర్చ్‌లో ఇండెక్స్ కాని సమాచారం. ఉదాహరణకు మీ ఈమెయిల్ ఇన్‌బాక్స్, మీ ఆన్‌లైన్ బ్యాంక్ స్టేట్‌మెంట్, క్లౌడ్ లో దాచిన ఫైల్స్. ఇవి లీగల్ మరియు సెక్యూర్డ్.
• డార్క్ వెబ్ (Dark Web): ఇది ఇంటర్నెట్ లోని నల్లబజారు. దీనిని ఓపెన్ చేయడానికి TOR (The Onion Router) లాంటి ప్రత్యేక బ్రౌజర్లు కావాలి. ఇక్కడ హ్యాకింగ్ టూల్స్, దొంగిలించబడిన క్రెడిట్ కార్డ్ వివరాలు, డ్రగ్స్, ఆయుధాలు అక్రమంగా విక్రయించబడుతుంటాయి. ఇక్కడికి వెళ్లడం అత్యంత ప్రమాదకరం, ఎందుకంటే డార్క్ వెబ్ సైట్లు ఓపెన్ చేస్తే మీ సిస్టమ్‌లోకి మాల్‌വേర్ వచ్చే ఛాన్స్ 99% ఉంటుంది.

13. ప్రభుత్వాలు, ఇండస్ట్రియల్ సిస్టమ్స్ మరియు సైబర్ వార్‌ఫేర్ (Cyber Warfare)

ప్రస్తుత రోజుల్లో యుద్ధాలు కేవలం సరిహద్దుల్లో తుపాకులతో జరగడం లేదు. కంప్యూటర్ కీబోర్డులతో జరుగుతున్నాయి. దీనినే సైబర్ వార్‌ఫేర్ అంటారు.

చారిత్రాత్మక కేస్ స్టడీ – Stuxnet (స్టక్స్‌నెట్):

2010 లో ఇరాన్ దేశానికి చెందిన అణు కర్మాగారాన్ని (Nuclear Plant) నాశనం చేయడానికి అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ ఇంటెలిజెన్స్ సంస్థలు సంయుక్తంగా ఒక మాల్‌వేర్‌ను సృష్టించాయి. దాని పేరే Stuxnet. ఇంటర్నెట్ లేని ఆ అణు కర్మాగారంలోకి ఒక పెన్‌డ్రైవ్ ద్వారా ఈ వైరస్‌ను పంపించారు. ఇది అక్కడ ఉన్న యురేనియం సెంట్రిఫ్యూజ్‌ల వేగాన్ని విపరీతంగా పెంచేసి, అవి పేలిపోయేలా చేసింది. ఒక్క రక్తపు చుక్క కూడా చిందించకుండా ఒక దేశ రక్షణ వ్యవస్థను నాశనం చేసిన మొదటి డిజిటల్ ఆయుధం ఇది.

14. సైబర్ సెక్యూరిటీ రంగంలో కెరీర్, జీతాలు మరియు రోడ్‌మ్యాప్

మీరు ఐటీ (IT) రంగంలో స్థిరపడాలి అనుకుంటే, సైబర్ సెక్యూరిటీ ఒక గోల్డెన్ గేట్‌వే లాంటిది. ఇక్కడ రిసెషన్ (ఉద్యోగాల కోత) ప్రభావం చాలా తక్కువగా ఉంటుంది.

కెరీర్ రోడ్‌మ్యాప్ (ఎలా స్టార్ట్ చేయాలి?):

[Networking Basics (CCNA)] ──► [Linux & OS Mastery] ──► [Coding (Python/Bash)] ──► [Certifications (Security+/CEH)]

1. కంప్యూటర్ నెట్‌వర్కింగ్ నేర్చుకోండి: IP Address, Subnetting, OSI Model, TCP/IP ప్రోటోకాల్స్ అంటే ఏంటో క్లియర్ గా తెలియాలి.
2. Linux ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్: హ్యాకింగ్ ప్రపంచమంతా లినక్స్ పైనే నడుస్తుంది. Kali Linux లేదా Parrot OS వాడటం నేర్చుకోండి.
3. కోడింగ్ నాలెడ్జ్: హ్యాకింగ్ ఆటోమేట్ చేయడానికి మరియు స్క్రిప్ట్స్ రాయడానికి పైథాన్ (Python), బాష్ (Bash), లేదా జావాస్క్రిప్ట్ (JavaScript) నేర్చుకోవడం అదనపు బలం.
4. సర్టిఫికేషన్స్ సాధించండి: మార్కెట్లో మంచి వాల్యూ ఉన్న సర్టిఫికేషన్స్ పూర్తి చేయండి.

15. ముగింపు & భవిష్యత్తు సవాళ్లు (AI & Quantum Hacking)

రాబోయే రోజుల్లో సైబర్ సెక్యూరిటీ సవాళ్లు మరింత క్లిష్టంగా మారబోతున్నాయి. ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) వాడి హ్యాకర్లు కేవలం కొన్ని సెకన్లలోనే కనిపెట్టలేని మాల్‌వేర్ కోడ్స్ రాస్తున్నారు. అలాగే, ఒకరి వాయిస్‌ను లేదా ఫేస్‌ను ఏఐ ద్వారా మార్చేసి Deepfake లతో మోసాలు చేస్తున్నారు.

మరోవైపు క్వాంటం కంప్యూటింగ్ (Quantum Computing) అందుబాటులోకి వస్తే.. ప్రస్తుతం మనం వాడుతున్న అన్ని రకాల పాస్‌వర్డ్ ఎన్‌క్రిప్షన్ సిస్టమ్స్ ($RSA, AES$) కొన్ని నిమిషాల్లోనే బ్రేక్ అయిపోతాయి. అందుకే ప్రపంచవ్యాప్తంగా శాస్త్రవేత్తలు ఇప్పుడు ‘పోస్ట్-క్వాంటం క్రిప్టోగ్రఫీ’ పై రీసెర్చ్ చేస్తున్నారు.

డిజిటల్ ప్రపంచంలో వంద శాతం భద్రత అనేది ఎక్కడా సాధ్యం కాదు. కానీ మన కనీస అవగాహన, అప్రమత్తతతో మనం 99% ప్రమాదాల నుండి సురక్షితంగా ఉండవచ్చు. టెక్నాలజీని వాడుకుందాం.. కానీ సెక్యూరిటీని మరువద్దు!