సెప్టెంబర్ 18 అంతర్జాతీయ సమాన వేతన దినోత్సవం: సమాన పనికి సమాన వేతనం ఎందుకు అవసరం?

సెప్టెంబర్ 18 అంతర్జాతీయ సమాన వేతన దినోత్సవం: సమాన పనికి సమాన వేతనం ఎందుకు అవసరం?

సెప్టెంబర్ 18న ప్రపంచవ్యాప్తంగా అంతర్జాతీయ సమాన వేతన దినోత్సవం నిర్వహిస్తారు. మహిళలు, పురుషులు చేసే సమాన విలువ కలిగిన పనికి లింగభేదం లేకుండా సమాన వేతనం అందించాలనే అవగాహన పెంచడం ఈ రోజు ప్రధాన ఉద్దేశం. ఐక్యరాజ్యసమితి సాధారణ సభ 2019 డిసెంబర్ 18న తీర్మానం A/RES/74/142 ద్వారా సెప్టెంబర్ 18ను అంతర్జాతీయ సమాన వేతన దినోత్సవంగా గుర్తించింది. 2020లో ఈ దినోత్సవాన్ని తొలిసారిగా నిర్వహించారు. (Digital Library)

వేతనం అనేది కేవలం నెలాఖరులో అందే జీతం మాత్రమే కాదు. ఉద్యోగి చేసే పనికి లభించే జీతం, భత్యాలు, నగదు లేదా ఇతర ప్రయోజనాలు కూడా ఇందులో భాగమే. అందుకే “సమాన వేతనం” అనే అంశాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అంటే కేవలం ఒకే ఉద్యోగానికి ఒకే జీతం ఇవ్వడం మాత్రమే కాదు; వేర్వేరు ఉద్యోగాల విలువను కూడా నిష్పక్షపాతంగా అంచనా వేయడం అవసరం.

అంతర్జాతీయ సమాన వేతన దినోత్సవం అంటే ఏమిటి?

ప్రపంచంలోని అనేక దేశాల్లో మహిళలు, పురుషులు ఉద్యోగాలు చేస్తున్నప్పటికీ వారి సగటు ఆదాయాల్లో తేడాలు కనిపిస్తున్నాయి. దీనినే సాధారణంగా లింగ వేతన అంతరం (Gender Pay Gap) అంటారు.

ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రకారం ప్రపంచవ్యాప్తంగా మహిళలు పురుషుల కంటే సగటున తక్కువ సంపాదిస్తున్నారు. ఈ అంతరం ప్రాంతం, రంగం, ఉద్యోగ స్థాయి, పని గంటలు వంటి అనేక అంశాల ఆధారంగా మారుతుంది. (United Nations)

అందువల్ల ఈ రోజు కేవలం “ఒకే పని చేసే మహిళకు పురుషుడితో సమాన జీతం ఇవ్వాలి” అనే సందేశానికే పరిమితం కాదు. సమాన విలువ కలిగిన పనికి సమాన పారితోషికం అందేలా ఉద్యోగ వ్యవస్థల్లో ఉన్న అసమానతలను గుర్తించి, వాటిని తగ్గించే చర్యలపై దృష్టి పెట్టడం కూడా దీని లక్ష్యం.

ఈ దినోత్సవాన్ని సెప్టెంబర్ 18న ఎందుకు నిర్వహిస్తారు?

అంతర్జాతీయ సమాన వేతన దినోత్సవాన్ని ఐక్యరాజ్యసమితి అధికారికంగా గుర్తించింది. 2019లో సాధారణ సభ ఆమోదించిన తీర్మానం ప్రకారం సెప్టెంబర్ 18ను ఈ దినోత్సవంగా పాటిస్తున్నారు. 2020 సెప్టెంబర్ 18న మొదటి అంతర్జాతీయ సమాన వేతన దినోత్సవం నిర్వహించబడింది. (Digital Library)

ఈ దినోత్సవం వెనుక ఉన్న ప్రధాన ఆలోచన మానవ హక్కులు, వివక్ష నిర్మూలన, లింగ సమానత్వం మరియు గౌరవప్రదమైన ఉపాధి వంటి అంశాలతో ముడిపడి ఉంది.

ఐక్యరాజ్యసమితి 2030 సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాల్లోని లక్ష్యం 8.5 కూడా మహిళలు, పురుషులకు సమాన విలువ కలిగిన పనికి సమాన వేతనం అందే విధంగా పూర్తి స్థాయి ఉత్పాదక ఉపాధి, గౌరవప్రదమైన పని అవకాశాలను ప్రోత్సహించడంపై దృష్టి పెడుతుంది. (UN Documents)

“సమాన పనికి సమాన వేతనం” అంటే కేవలం ఒకే పని చేయడమేనా?

ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని అర్థం చేసుకోవాలి.

Equal Pay for Equal Work అంటే ఒకే విధమైన పని చేస్తున్న ఉద్యోగులకు లింగం ఆధారంగా వేర్వేరు వేతనాలు ఇవ్వకూడదనే భావన.

అయితే అంతర్జాతీయ కార్మిక సంస్థ ILO దీనిని మరింత విస్తృతంగా **“Equal Remuneration for Work of Equal Value”**గా వివరిస్తుంది.

అంటే ఇద్దరు వ్యక్తులు అచ్చం ఒకే ఉద్యోగం చేయకపోయినా, వారి పనికి అవసరమైన నైపుణ్యం, బాధ్యత, పని పరిస్థితులు, శ్రమ వంటి అంశాలను నిష్పక్షపాతంగా అంచనా వేసినప్పుడు రెండు ఉద్యోగాలకు సమాన విలువ ఉంటే, లింగం కారణంగా వేతనంలో వివక్ష ఉండకూడదు. (International Labour Organization)

ఉదాహరణకు ఒక సంస్థలో ఒక ఉద్యోగం ఎక్కువ శారీరక శ్రమను కోరవచ్చు. మరో ఉద్యోగం ఎక్కువ సాంకేతిక నైపుణ్యాన్ని కోరవచ్చు. రెండింటి పని స్వభావం వేర్వేరుగా ఉన్నప్పటికీ, వాటి విలువను నిర్ణయించే ప్రమాణాలు స్పష్టంగా ఉండాలి. లింగం ఆధారంగా ఒక పనికి తక్కువ విలువ కేటాయించడం సమాన వేతన సూత్రానికి విరుద్ధంగా ఉంటుంది.

లింగ వేతన అంతరం ఎందుకు ఏర్పడుతుంది?

మహిళలు, పురుషుల మధ్య ఆదాయ వ్యత్యాసానికి ఒకే ఒక్క కారణం ఉండదు. అనేక సామాజిక, ఆర్థిక, ఉద్యోగ సంబంధిత అంశాలు కలిసి దీనికి కారణమవుతాయి.

1. ఉద్యోగ రంగాల్లో అసమాన ప్రాతినిధ్యం

కొన్ని అధిక వేతన రంగాల్లో మహిళల ప్రాతినిధ్యం తక్కువగా ఉండవచ్చు. మరోవైపు తక్కువ వేతన రంగాల్లో మహిళల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉండే పరిస్థితులు కొన్ని దేశాల్లో కనిపిస్తాయి.

ILO ప్రకారం మహిళలు కొన్ని సందర్భాల్లో తక్కువ వేతనం లభించే రంగాలు, తాత్కాలిక లేదా పార్ట్‌టైమ్ పనుల్లో ఎక్కువగా ఉండటం వేతన అంతరానికి ఒక కారణంగా ఉండవచ్చు. (International Labour Organization)

2. నాయకత్వ స్థాయిల్లో తక్కువ ప్రాతినిధ్యం

సంస్థల్లో అత్యధిక వేతనం పొందే ఉన్నత స్థాయి ఉద్యోగాల్లో మహిళల ప్రాతినిధ్యం తక్కువగా ఉంటే, మొత్తం సగటు ఆదాయంలో కూడా తేడా ఏర్పడే అవకాశం ఉంటుంది.

3. పదోన్నతుల్లో తేడాలు

ఉద్యోగంలో చేరిన తర్వాత వేతన పెంపు, పదోన్నతి, నాయకత్వ అవకాశాలు వంటి అంశాలు కూడా ఆదాయంపై ప్రభావం చూపుతాయి. అందువల్ల సమాన వేతనం గురించి మాట్లాడేటప్పుడు ప్రారంభ జీతంతో పాటు కెరీర్‌లోని మొత్తం వేతన ప్రయాణాన్ని కూడా పరిశీలించాలి.

4. కుటుంబ బాధ్యతలు

పిల్లల సంరక్షణ, వృద్ధుల సంరక్షణ వంటి కుటుంబ బాధ్యతలు కొన్ని సందర్భాల్లో మహిళల ఉద్యోగ అవకాశాలు, పని గంటలు లేదా కెరీర్ విరామాలపై ప్రభావం చూపవచ్చు.

ILO కూడా పార్ట్‌టైమ్ పని, ఓవర్‌టైమ్ గంటల్లో తేడాలు, మాతృత్వం తర్వాత వేతన మార్పులు వంటి అంశాలను లింగ వేతన అంతరంతో సంబంధం ఉన్న అంశాలుగా పేర్కొంటుంది. (United Nations)

మహిళలకు సమాన వేతనం ఎందుకు ముఖ్యమైనది?

సమాన వేతనం మహిళలకు మాత్రమే సంబంధించిన అంశం కాదు. ఇది కుటుంబం, సంస్థ, ఆర్థిక వ్యవస్థపై కూడా ప్రభావం చూపుతుంది.

ఒక ఉద్యోగికి తన పనికి తగిన వేతనం లభిస్తే కుటుంబ ఆదాయం పెరగవచ్చు. పొదుపు, విద్య, ఆరోగ్యం, గృహ అవసరాలు, భవిష్యత్ ఆర్థిక భద్రత వంటి అంశాల్లో అది ఉపయోగపడుతుంది.

అదే సమయంలో వేతనంలో వివక్ష తగ్గడం ఉద్యోగుల్లో సంస్థపై నమ్మకాన్ని పెంచేందుకు కూడా సహాయపడుతుంది. పారదర్శకమైన వేతన విధానాలు ప్రతిభ ఆధారిత నియామకాలు, పదోన్నతులు, ఉద్యోగుల నిలుపుదల వంటి అంశాలకు ఉపయోగపడతాయని ILO సమాన వేతనంపై తన మార్గదర్శకాల్లో వివరిస్తోంది. (International Labour Organization)

భారతదేశంలో సమాన వేతనం కోసం చట్టపరమైన నిబంధనలు ఉన్నాయా?

భారతదేశంలో కూడా లింగ ఆధారంగా వేతన వివక్షను నిరోధించేందుకు చట్టపరమైన నిబంధనలు ఉన్నాయి.

కోడ్ ఆన్ వేజెస్, 2019 ప్రకారం ఒకే యజమాని వద్ద ఒకే పని లేదా సమాన స్వభావం ఉన్న పని చేసే ఉద్యోగుల వేతనాల్లో లింగం ఆధారంగా వివక్ష చేయకూడదు. అదే విధంగా అదే పని లేదా సమాన స్వభావం ఉన్న పనికి ఉద్యోగులను నియమించే సమయంలో కూడా లింగ ఆధారంగా వివక్ష చేయకూడదనే నిబంధన ఉంది. (Labour Government of India)

కేంద్ర కార్మిక మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ వివరాల ప్రకారం, 2019 కోడ్‌లో వేతనాలకు సంబంధించిన పలు పాత చట్టాలను సమీకరించారు. ఇందులో లింగ ఆధారిత వేతన వివక్షను నిషేధించే నిబంధనలు ఉన్నాయి. (Labour Government of India)

అయితే చట్టం ఉండటం మాత్రమే సరిపోదు. కార్యాలయాల్లో దాని అమలు, పారదర్శకమైన వేతన విధానాలు, ఉద్యోగుల అవగాహన, ఫిర్యాదుల పరిష్కార వ్యవస్థలు కూడా ముఖ్యమే.

కార్యాలయాల్లో సమాన వేతనాన్ని ఎలా ప్రోత్సహించవచ్చు?

సంస్థలు కొన్ని ఆచరణాత్మక చర్యల ద్వారా వేతన వ్యవస్థను మరింత పారదర్శకంగా మార్చవచ్చు.

వేతన నిర్మాణాన్ని స్పష్టంగా ఉంచాలి

ఒక ఉద్యోగానికి ఎంత వేతనం, ఏ నైపుణ్యానికి ఎంత పెంపు, ఏ స్థాయికి వెళ్లినప్పుడు ఎంత మార్పు వంటి విషయాలకు స్పష్టమైన ప్రమాణాలు ఉండాలి.

ఉద్యోగాల విలువను నిష్పక్షపాతంగా అంచనా వేయాలి

పని చేసే వ్యక్తి పురుషుడా, మహిళా అనే అంశం కాకుండా పని స్వభావం, నైపుణ్యం, బాధ్యత, పని పరిస్థితులు వంటి అంశాల ఆధారంగా ఉద్యోగ విలువను అంచనా వేయాలి. ఇదే ILO సూచించే “పని సమాన విలువ” అనే భావనకు కేంద్రబిందువు. (International Labour Organization)

వేతన అంతరాన్ని పరిశీలించాలి

సంస్థలు ఉద్యోగ స్థాయి, విభాగం, అనుభవం వంటి సంబంధిత అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకుని పురుషులు, మహిళల వేతనాల్లో తేడాలు ఉన్నాయా అనే విషయాన్ని పరిశీలించవచ్చు.

పదోన్నతులకు పారదర్శక ప్రమాణాలు ఉండాలి

పదోన్నతులు స్పష్టమైన పనితీరు ప్రమాణాల ఆధారంగా జరిగితే వివక్షకు అవకాశం తగ్గుతుంది.

సమాన వేతనం అంటే అందరికీ ఒకే జీతమా?

అది కాదు.

సమాన వేతనం అంటే ప్రతి ఉద్యోగికి ఒకే మొత్తాన్ని చెల్లించడం కాదు. అనుభవం, నైపుణ్యం, బాధ్యత, పని స్వభావం, పనితీరు వంటి ఉద్యోగానికి సంబంధించిన నిష్పక్షపాత అంశాల ఆధారంగా వేతనాల్లో తేడాలు ఉండవచ్చు.

అయితే లింగం కారణంగా మాత్రమే వేతనంలో తేడా ఉండకూడదు అనేదే సమాన వేతన సూత్రం.

ILO Equal Remuneration Convention No.100 కూడా పని విలువను నిష్పక్షపాతంగా అంచనా వేయడానికి ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది. పని విలువలో నిజమైన తేడా ఉంటే, ఆ తేడాకు అనుగుణంగా వేతనాల్లో తేడా ఉండవచ్చని కూడా ఆ కన్వెన్షన్ వివరిస్తుంది. (International Labour Organization)

ఈ రోజు మనకు ఏం గుర్తుచేస్తుంది?

అంతర్జాతీయ సమాన వేతన దినోత్సవం ఒక తేదీని గుర్తుచేసుకోవడం కోసం మాత్రమే కాదు. ఉద్యోగాల్లో న్యాయం, సమానత్వం, పారదర్శకత ఎంత ముఖ్యమో గుర్తు చేసే రోజు.

ఒక మహిళ ఒక సంస్థలో అదే స్థాయి బాధ్యతతో పనిచేస్తున్నప్పుడు ఆమె వేతనం నిర్ణయించే ప్రమాణాలు పురుష ఉద్యోగికి వర్తించే ప్రమాణాల మాదిరిగానే ఉండాలి. అలాగే వేర్వేరు ఉద్యోగాల విలువను నిర్ణయించేటప్పుడు కూడా లింగపక్షపాతం లేకుండా స్పష్టమైన ప్రమాణాలు ఉండాలి.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఈ లక్ష్యాన్ని సాధించేందుకు ఇంకా పని చేయాల్సి ఉందని ఐక్యరాజ్యసమితి, ILO వంటి సంస్థలు చెబుతున్నాయి. 2026లో కూడా అంతర్జాతీయ సమాన వేతన దినోత్సవం ఈ అంశంపై ప్రభుత్వాలు, సంస్థలు, కార్మిక సంఘాలు, ఉద్యోగులు మరియు సమాజం కలిసి పనిచేయాల్సిన అవసరాన్ని గుర్తుచేస్తోంది. (United Nations)

ముగింపు

అంతర్జాతీయ సమాన వేతన దినోత్సవం సమానత్వం గురించి ఆలోచించాల్సిన ముఖ్యమైన సందర్భం. సమాన పనికి సమాన వేతనం అనే సూత్రం కేవలం మహిళల హక్కులకు సంబంధించిన అంశం కాదు; ఇది గౌరవప్రదమైన ఉపాధి, వివక్ష రహిత కార్యాలయం మరియు సమాన అవకాశాలతో కూడిన సమాజ నిర్మాణంతో ముడిపడి ఉంది.

వేతనం నిర్ణయించేటప్పుడు వ్యక్తి లింగం కాకుండా పని విలువ, నైపుణ్యం, బాధ్యత, అనుభవం మరియు పనితీరు వంటి నిష్పక్షపాత ప్రమాణాలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం కీలకం.

సెప్టెంబర్ 18న జరుపుకునే ఈ దినోత్సవం మనకు ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని గుర్తుచేస్తుంది: పని విలువను లింగం నిర్ణయించకూడదు.